EAU gramatika ariketak

 Nire kasuan, pasa den urteko EAU azterketan Euskara eta Literaturari dagokion azterketari erreparatu diot. Ez dut sorpresarik eraman egia esan. Nire ikasle garaian zen bezala, lehentasuna testu ulermen eta idazmenari ematen zaio eta horien artean hizkuntza eta literaturari buruzko galderak ere tartekatzen dituzte. Baina esan behar da, ez daudela gramatikari buruzko galdera zehatzak gaztelaniako azterketetan egon daitezkeen bezala. Adibidez:

6A. Localice en el texto de Isabel Coixet: (1 punto)

a. Un sintagma con función de complemento de un nombre.

b. Una expresión con sentido figurado.

c. Un extranjerismo.

d. Un verbo en modo subjuntivo.

Euskarako azterketan ez dago honelako ariketarik. Alde horretatik, euskara eta gaztelaniako azterketetan dagoen exigentzia mailaren ezberdintasuna nabarmena iruditzen zait. Euskara eta Literaturaren irakasgaian, gramatika ebaluatu eta zigortzeko modua beste bat izango litzateke. Izan ere, test moduko galderak deritzogun horien ugaritasuna nabaria den arren, idatziz egin beharreko galderak ere badira, idazmenaren ariketarekin batera jakina. Honelakoak izan ohi dira ariketa horiek:

B.2. Azaldu ezazu, zeure hitzekin, honako hitz-kate hauen esanahia:

            1. … guk denbora behar dugu barruan daukagun guztia loratzeko …

            2. … denboraren jabegoarekin arduragabekeria handia egin dugula iruditzen zait …

            3. … denbora asko daukana zerbait galtzen ari den sentimena hedatu da …

            4. … Ahuldade batetik sortu zaigu denbora okupatuarekiko morrontza hau ...

Erantzun, zeure hitzekin, galdera hauei:

            1. Zer esan nahi du idazleak denbora gure bizitza egituratzeko tresnarik garrantzitsuena

            dela esaten duenean?

            2. Zer ondorio ditu, idazlearen esanetan, kanpotik ezartzen dizkiguten ordutegiei geure

            burua makurtzeak?

            3. Denbora asko izatea nola dago baloratua gizarte honetan? Ondo ala gaizki? Testuko

            argudioekin arrazoitu ezazu erantzuna.

            4. Nondik etorri zaigu geure denbora guztia okupaturik izatearen beharra?

Ikus liteke idatzi beharreko ariketak diren arren ez direla (gaztelaniako ariketan bezala) gramatikari buruzko galdera zehatzak. Testuaren ulermenari buruzko galdera gehigarriak dira, zehatz esateko. Gehien idatzi beharreko jarduera testu ekoizpenarena izango litzateke. Besterik gabe, gramatika eta ortografia zuzentzeko irizpidek ematera mugatzen dira: "akats ortografiko txiki batzuk edo eta gaizki ulertuak sortzen ez dituzten akats gramatikalak egitea ez da zigortuko.” edo "ariketa batean perpaus erlatibo bat sortu behar bada, nekez onartuko da –€na-ren ordez –€la bat.” modu irizpideak dira Euskara eta Literaturaren irakasgaian gramatikari dagokionean eskatzen direnak.  

Uler dezaket gramatikari loturiko ariketa zehatzak ez izatea. Ez dut ulertzen ordea zergatik dagoen orokorrean (ez soilik gramatikari dagokionean) horrenbesteko diferentzia gaztelania eta euskarako azterketen artean. Gramatika lantzeko proposamenak egin behar direnez, nire ustez ez litzateke gaizki egongo nire ikasle garaian EGA azterketan egiten ziren perpaus berridazketa antzeko ariketak jartzea. Zailtasun aldetik, batxilergoa amaitu duen ikasle batek duen mailara egokitzen direla iruditzen zait. Honelakoak izan ohi dira perpaus berridazketok, normalean menpeko perpausak lantzeko erabiltzen dira (Santurtziko Udal Euskaltegiaren web orritik moldatutako ariketak) :

Egia ote da zorrak ordaindu ezinik atzerrira ihes egin duela dioen zurrumurrua?

..............................................................lako....................................................................................

(Erantzuna: Egia ote da zorrak ordaindu ezinik atzerrira ihes egin duelako zurrumurrua)

            Atea ireki nahian genbiltzala, polizia batzuk agertu ziren eta, lapurrak ginela pentsatuz, goitik behera miatu eta atxilotu egin gintuzten

..............................................................an.......................................................................................

(Erantzuna: Atea ireki nahian genbiltzala, polizia batzuk agertu ziren eta, lapurrak ginelakoan, goitik behera miatu eta atxilotu egin gintuzten)

            Etsaiek mendebaldetik erasoko zigutela pentsatu genuen eta gehienok alde hartan jarri ginen zelatan

.........................................................................koan........................................................................

(Erantzuna: Etsaiek mendebaldetik erasoko zigutelakoan gehienok alde hartan jarri ginen zelatan)

Idazmena lantzeko ariketa aproposak izateaz gain, gramatikaren aspektu zehatzak ebaluatzeko aukera eskaintzen dutela iruditzen zait. Are gehiago, pausu bat aurrera eman ezkero, menpeko perpaus zehatzen ekoizpena egiteko eska geniezaieke ikasleei. Adibidez:

Eman ondoko perpausen adibide bana:

Ondorio perpausa

Erantzuna: ......................................................................................................................................

                        (Hain zen azkarra, non ikasi gabe gainditu baitzuen azterketa)

Kausa perpausa

Erantzuna: ......................................................................................................................................

                        (Ezin naiz mendira joan, zauriturik nago eta)

Perpaus kontsesiboa

Erantzuna: ......................................................................................................................................

                        (Zauriturik bazaude ere, partida jolastu beharko duzu)

(Adierazpen perpausa, ondorio perpausa, galdera perapausa, aginterazkoa, harridurazkoa, konparazio perpausa eta abarrekin berdin egin liteke)

Baliteke honelako ariketak zail samarrak izatea. Baina beti dago moldaketak egiteko aukera, gaztelaniako azterketetan egiten duten bezala, irakurgaian perpaus bakoitzeko adibide bana azpimarratzeko ere eska diezaiekegu.